Erdek Kapıdağ yarımadası’ nın güney eteklerinde antik adı Mysia olan bölgenin sınırları içindedir. Ünlü coğrafyacı Strabon, Kapıdağ’ ın ( Arktonesos ) eskiden aslında bir ada olduğundan ve iki köprü ile ana kara’ bağlandığından söz eder. M.Ö. 1200’ lerden sonra bir Trak boyu olan Dolion’ lar tarafından ele geçirilen yöreye eskiden Dolionis denilmiştir. Yöredeki en önemli antik yerleşim merkezi olan Kyzikos (Belkız), ele geçen Geç Geometrik Dönem seramik eserlerinden anlaşıldığına göre, M.Ö. 7. yy’ ın ilk yarısında Miletos’ luların kurduğu, antik Propontis bölgesinin en eski İon kentlerinden biriydi. Kapıdağ Yarımadası, kenti ve yaklaşık 200 gemi barındırabilen doğal iki limanını sert kuzey rüzgarlarından koruyordu. Geniş ve verimli toprakları ile etki alanı Pergamon’a kadar uzanan Kyzikos, Marmara Denizi kıyılarından, güneye uzanan yolların başlangıç noktasındaki konumuyla zamanla büyük bir gelişme göstererek ün yaptı. Ayrıca dönemin en tanınmış paraları olan, altın ve gümüş alışımından yapılan ve Kzikene adıyla anılan sikkeleri ile de ünlü bir sanat merkeziydi. M.Ö. 6. yy sonlarında Darius zamanında Pers egemenliğine girdi. M.Ö. 334’te Büyük İskenderin eline geçti ise de onun ölümünden sonra bağımsızlığına kavuşan kent Pergamon Krallığı ile ilişkilerini geliştirdi. Roma döneminde de özerkliğini koruyan Kyzikos en parlak yaşantısını bu dönemde sürdürdü. Olympos’un 13. tanrısı olarak ilan edilen İmp. Hadrianus adına, Geç Roma Döneminde yaptırılan büyük Zeus Tapınağı buraya

Metropolis-Neokoros ünvanını kazandırdı. Konstantinapolis’ in ( İstanbul ) Bizans’ ın başkenti olması üzerine önemini yitirmeye başlayan Kyzikos, M.S. 943 ve 1063 yıllarındaki depremler ve yangınlardan etkilenerek büyük ölçüde yıkıldı ve kent halkı bu günkü Erdek’ in bulınduğu yerdeki Artake’ ye göçtü. Özellikle selçukluların, 14. yy başlarında da Karasioğullarının yönetimine giren Erdek, Orhan Gazi zamanında Osmanlı topraklarına katıldı. Kent ve çevresindeki antik yerleşim kalıntılarında kazı çalışmaları, 1952-53 ve 1957 yıllarında Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal tarafından başlatılmıştır. Ünlü Hadrian tapınağından günümüze sadece, Halen mağara olarak adlandırılan bölgede görülen temel kalıntılara ulaşabilmiştir. Yöredeki kazılardan ele geçen bazı buluntular şu anda İstanbul Arkeoloji Müzesi ve bir kısmı Erdek Açıkhava Müzesi’nde sergilenmektedir.

Kapıdağ yarımadası eskiden kıyıya çok yakın bir ada iken, zamanla dar ve alçak bir Kıstak ( tombolo ) ile karaya bağlanarak bir yarımadaya dönüşmüştür. Yarımadanın karayla bağlantısını sağlayan bu kıstak yağışlı dönemlerde bataklığa dönüşür ve Belkız Bataklığı        ( Belkız Tombolosu ) olarak adlandırılır. Erdek ve Kapıdağ Yarımadası kıyıları, çevre adaları, denizi, birbirinden güzel doğal kumsalları, eşsiz tabiat güzelliği ve tarihi yapıları ile Marmara bölgesinin yoğun bir tatil yöresidir ve ayrıca şaraplık olarak üretilen üzümleri, sofralık zeytini ve balıkçılığı ile ünlüdür. Zeytinliklerle kaplı yörede güzel kumsalları ve ve yeşil görünümlü kıyılarıyla Erdek kenti ve karşısında Zeytinliada ile Apostol Mesiresi, Kyzikos harabeleri , Seyitgazi Tepesi, Narlı Köyü kıyıları ve yarımada çevresine dağılmış olan Marmara Adası, Paşalimanı Adası, Avşa ( Türkeli ) Adası ve Ekinlik Adası, Erdek Körfez’ inin önemli turistik bölgeleridir. Karayolu ile İstanbul – Bursa üzerinden yaklaşık 339 km, veya Balıkesir – Susurluk üzerinden 119 km sonra Erdeğe ulaşılır. Bunun dışında yaz-kış İstanbul -  Bandırma arasında ve özellikle yazın İstanbul – Marmara – Avşa arasında düzenli olarak sürdürülen feribot ve deniz otobüsü seferleriyle de bölgeye ulaşım sağlanır. Erdek’ ten Marmara ve Avşa Adalarına hergün feribot bağlantısı vardır.

MARMARA ADASI ( Elafonessos )

Aynı adla anılan takım adaların içinde en büyüğü olan Marmara Adası ismini tüm kuzey kesimini kaplayan ve antik çağdan bu yana ününü koruyan saf mermer ocaklarından almıştır. Adadaki ilk yerlleşim , antik çağda Miletoslularca bir deniz kolonisi olarak kurulmuş olan ve önceleri Elafonnessos ( Geyik Adası ) adıyla anılan adaya da adını veren Prokonnesos kentidir. Birçok kez Fenikeliler tarafından yağmalanan Prokonnesos , Roma döneminde Plinius’ a göre değerli Kyzikos mermerlerinin çıkarıldığı bir sürgün yeri olarak kullanılmıştı.

Dünyanın 7 harikasından biri olarak kabul edilen ünlü Mausoleum’ un kaplama ve kabartmaları buradan gönderilmiştir.

AVŞA ( TÜRKELİ ) ADASI

Paşalimanı Adasının batısında kalır. Yapısı büyük ölçüde granit katmanlarından oluşan, basık görümlü alçak bir ada olan Avşa Adası bölgenin diğer adaları içinde şarapçılığı ile en ünlü olanıdır. Eski adı tarihte Ophioussa veya Afousia olarak geçer. Daha sonra burada bulunan Meryem Ana manastırı ile özdeştirilerek Panaya da denilmiştir . En önemli yerleşim alanları yazlık evler, pansiyonlar, ve turistik tesisleri ile adanın batı kumsalları boyunca uzanan Türkeli köyü ile adanın doğusunda yer alan Yiğitler ( Araplar)  köyüdür.

PAŞALİMANI ADASI ( HALONİ)

        Erdek ile Avşa arasında yeralan Paşalimanı Adası, Marmara Adasından sonra bölegedeki ikinci büyük adadır. Eski adı Haloni olan Paşalimanı Adası günümüzdeki adını Kaptan-ı Derya Lala Şahin Paşa komutasındaki Osmanlı donanmasının üstlendiği limanından almıştır. Strabona göre eski Prokonnesos burasıdır. Eski çağlarda diğer İon kentleri ile birlik olup  Pers ve Fenikeli kolonicilere karşı koyduğundan M.Ö. 493 yıllarında yıkılıp yağmalanmıştır. Haçlı donanması ve zaman zaman Arap işgallerine uğrayan ada daha sonra Bizans egemenliği altında kalmış ve 15. yy’ da İstanbul’ un fethiyle birlikte Osmanlı sınırlarına dahil edilmiştir. Adada Poyrazlı, Harmanlı, Balıklı ve Tuzla adlarında 5 yerleşim bulunur.

 

EKİNLİK ADASI ( KOUTALİ )

       Eskiden Koutali ( Kaşık ) olarak Ekinlik Adası komşusu olan Avşa ( Türkeli ) Adasından kıyıları yüksek dar bir boğaza ayrılır. Adanın en yüksek yeri Kaşık Tepe’ dir. Bölgedeki diğer adalara göre toprakları tarıma daha elverişlidir. Küçük nüfuslu tek bir köyü olan Ekinlik Adasında turistik pansiyonlarda konaklamak mümkündür.   Alıntı:  Ali abi kırtasiyeye teşekkür ederiz